ጭምብል

ጭምብል

በፈገግታ ተከልለን፣ የክፋት ጥርሶች ስናገጥ
እኩይ ሥራችን ገፅ ሆኖ፣
            አድርጎናል መልከ-ቅይጥ።
“አስመሳይነት”
               መንታ ስለት፣
                          በጥርስ ሞረድ ሲሞዠጥ
አንደበት በውሸት ሲከፈት፣ ገፅ በጭምብል ሲለበጥ
ሰይፍ ይወጣል ከአፎት፣ መልካም ልቦችን የሚቆርጥ።

~Paul Laurence Dunbar
ውርስ ትርጉም ፦ ኄኖክ ስጦታው ናኁሰናይ

“ወፍ እና ማለዳ” ነጠላ ግጥም ዳሰሳ - በአብደላ ዕዝራ

ወፍ እና ማለዳ

እንኳንስ ችግኙ፥ ሰዎች የተከሉት

ሥር ይዝ ነበረ፥ አዕዋፍ የዘሩት።

ዘንድሮ ግን ወፎች፥ እንኳንስ ሊዘሩ

ናፍቆኛል ማለዳ፥ መስማት ሲዘምሩ።

ወፎች ከማለዳ-

በምን ተቃቃሩ?!

ፅልመቱ ሲገፈፍ-

እንዳላበሰሩ፤

ማዜም ተስኗቸዉ-

ተዘግቶ ጀንበሩ

ወደሚነጋበት-

ወዴትስ በረሩ?!

-----------------------------------------------------

ምንጭ = ሀ-ሞት [የግጥሞች ስብስብ]

ኄኖክ ስጦታዉ

--------------------------------------------------------------

[ ገጣሚ ኄኖክ ስጦታዉ የግጥም ስብስብ መፅሀፉን ሁለት ሶስቴ... ሊያሳትም ሲችል፥ በነፃ ሁላችንም እንድንመሰጥበት በድረ ገፁ ለቆታል። ገንዘብ እያስፈለገዉ ለሥነፅሁፍ ፍቅርና ልክፈት ማደሩን አስቀደመ። ሀ-ሞት በጥሞና ለመነበብና ለማወያየት ጥበባዊ አቅም የቋጠረ መፅሃፍ ነዉ። ለጊዜዉ አንድ ዘለላ የተዋጣ ግጥሙን አብረን share በማድረግ በመጠኑ እናንብብ። የምስጋና ያክል ነዉና - አብደላ ዕዝራ ]

---------------------------------------------------------------------------

<ወፍ እና ማለዳ> አጭር እምቅ ተራኪ ግጥም ነዉ። ትረካዉ እንደ ማዉጋት የሚወረዛ ሳይሆን ገጣሚዉን ለመዘመዘ ጉዳይ መተንፈሻና ማዉጠንጠኛ ሆነ። የርዕሱ ስክነት ፈጠጠ እንጂ ጉጉት አልቀሰቀሰም። ርዕሱ ግጥሙ ዉስጥ ባደፈጠዉ ስንኝ በተተካ ያሰኛል፤ <ወፎች ከማለዳ በምን ተቃቃሩ?> የሚነሰንሰዉ አሻሚነት የሚከሶክስ፤ ከመነሻዉ በዉስጠምት -rhythm- የሚያባንን በሆነ። ተናጋሪዉ (persona) - የወንድም የሴትም አንደበት ሊሆን ይችላል - የቆረቆረዉ፥ ያሳሰበዉ የመምከን አባዜ አለ፤ እንዴት ሳይሆን ለምን በበለጠ ያብሰከስከዋል።

ደበበ ሠይፉ <ወፊቱ> በሚለዉ ግጥሙ ቀን-ቀን አየሩን እየቀዘፈች አድማስ ሳይወስናት የቦረቀች ወፍ፥ ለአይን ያዝ ሲያደርግ መድናገሯን ተቀኘበት።

ኧረ ምን መለሰሽ ?

ወደኋላ ያዘሽ ?

መሸት ከማለቱ ያደነቃቀፈሽ ?

ወፊቱ በሌሊት ምን ይሆን ታስቢ

እኔኑ መሰልሽኝ ጐጆሽ ስትገቢ።

ደበበ የተናጋሪዉንና የወፊቱን የጓዳ ህይወት ቅዝቃዜ፥ የብቸኝነት ወጥመድ ... ህዋና የአራት ግድግዳ ስፋትና ጥበት የተወሳሰበበት ሥነልቦናዊና ኑሮዋዊ ጣጣ አነፃፀረ። ሄኖክ ግን ጐህ ሲቀድ ይህች ወፍ የማለዳ ብርቅነቷ ነዉ የረበሸዉ። መዝሙሯን፥ የአዲስ ቀን ምስራቿን እንዴት ነፈገችን ? ይቅርና እንደ ድምፅ ለእህልም -ወፍ ዘራሽ- ትበቃ የነበረዉ ከማለዳ ጋር ለምን ተቃቃሩ ? ቅኔያዊ፥ ዘይቤያዊ ጥያቄ ብቻ ሳይሆን ሥር ከሰደደ ሥጋት ተፋትጐ የተቀጣጠለ ዕንቆቅልሽም ነዉ::

እንኳንስ ችግኙ፥ ሰዎች የተከሉት

ሥር ይዝ ነበረ፥ አዕዋፍ የዘሩት።

ዛሬ ግን የአማርኛዉ ፈሊጥ “ወፍ ዘራሽ” ብሎም “ገና ወፍ ሳይንጫጫ” ምን አደበዘዘዉ ? ገጣሚዉ ቃላት ሳይከምር፥ እንደ ዘገባ ፊት ለፊት እሳቦቱን ሳይዘረግፍ ሰወኛ ዘይቤን በማጠላለፍ ዕምቅ ግጥም አስነብቦናል። በአርምሞ የአካባቢዉን ቁሳዊና ህሊናዊ ዐዉድ ከቃኘና ከታከከ በኋላ ጥያቄና ግርምታ ያደነደነዉን ስንኝ ያቀብለናል፤ ስናስብበት የተዳፈነዉ ረመጥ ፋታ አያዉቅም።

ማዜም ተስኗቸዉ-

ተዘግቶ ጀንበሩ

ወደሚነጋበት-

ወዴትስ በረሩ?!

እኛ ዘንድ መንጋት አቆመ ወይ ? ሰፈራችን ህይወታችን ለጨለማ ገብሮ፥ ለብርሃን ሽንቁር እስከመቼ አቴቴ ቢስ እንሆናለን ? ወፎች ጐህ ወደ ቋጠረዉ ተሰደዉ፥ ጀንበር እንደ ጣራ ተደፍኖ ሲቀር፥ ስጋቱ ያዉካል። “ጀምበር ካለ እሩጥ፥ አባት ካለ አጊጥ” እንደ ቅዠት ሊፈረካከስ ? ተስፋ ላለመቁረጥ የሄኖክ ግጥም ጀርባ እንዳለዉ ማወቅ ሊኖርብን ነዉ። የግጥሙን ተናጋሪ መጠራጠር እንጀምራለን፤ ቀን-ቀን እያንቀላፋ ለወፍ ዜማና ለንጋት መፍካት የሚቀሰቅሰዉስ ካጣ ? ይህንን ሄኖክ በሌላ ባለአንድ አንጓ ግጥሙ < ታሽጓል> የሚለዉን ግለሰብ ይገረምማል። እንዴት ከግሉ ደጃፍ ተገትሮ የራሱን በር ያንኳኳል ? የአደባባይ ሳይሆን ከዉስጡ የተጋረደዉ ንጋት ይብሳል።

ቢጠሩት ላይሰማ፥

ልቤ ተጠርቅሞ

የሚያንኳኳዉ ማንነዉ፥

ደጃፉ ላይ ቆሞ ?!

ይህ ግለሰብ ብንን ሲል፥ በወፍና ንጋት ልክፈት ተቀንብቦ ፍለጋዉን አይገታም። እያደባ የደረሰባት ወፍ ግን < ጉጉት> ሆና ታሸማቅቃለች።

ከእርግቦች መሐል፥

እርግብ ተመስላ፤

“እርግብ ናት”

ያልናቱ፥

ላባ ተከልላ፤

ሥትከፍተዉ አፏን፥

አየን ጥርስ አብቅላ።

ያቺ የምትዘምረዉ፥ ጨለማን ተርትሮ ብርሃን ሲያንሰራራ የሚያቅበዘብዛት ወፍ ሲያልም ይኑር፥ ወይስ ተስፋን እያማሰለ እያቦካ የህይወት በገናውን እየቃኘ የግሉን ዜማ ያፈልቅ የሆን ? የግጥሙ ጥንካሬ አለማብቃቱ። ይህን ንባብ በህዝብ ቅኔ - መንፈስ ለማርገብ ያክል - እንቋጨዉ። ፀሐይ የተባዕት መጠሪያ ሆኖ እንደ ሰምና ወርቅ ቢዳዳዉም፥ ለሄኖክ < ወፍ እና ማለዳ > ማንፀሪያም ነዉ። ማለዳ የናፈቀን ያህል፥ ፀሐይ የሚፈታተናትም ሄዋን ታቃስታለች።

በሐምሌ በነሀሴ እንድያ ስዋትት

እንዴት በመስከረም በፀሐይ ልሙት ?

****************************************

ምንጭ፡- ቤተ-መጻሕፍ ወጻሕፍት

hamot የግጥሞች-ስብስብ-በኄኖክ ስጦታው [PDF]

hamot የግጥሞች-ስብስብ-በኄኖክ ስጦታው[PDF]

ጡት እንዴት ይጣላል (ኄኖክ ስጦታው)

*የሆድ አምላክ __~ኄኖክ ስጦታው

*የሆድ አምላክ __~ኄኖክ ስጦታው

ለማግኘቱ፣ ለማጣቱ

ለመውዛቱ፣ ለመንጣቱ

“እንጀራ” ነው ለሀበሻ፣

“እህል ውኃ” ምክንያቱ፡፡

ሕልውናው የጸናበት፣

መወጣጫ መሰላሉ

“የሆድ አምላክ” ተቀብቷል፣

 ይገለጣል “በእህሉ!”

ለረገጠው መሬት ሳይሆን፣

ከእግሮቹ በታች ላለው

ለማይነካው ሲንጠራራ፣

ለሰማይ ነው የቀረበው፡፡

“እህል ውኃ” በሀበሻ፣

አምላካዊ ክብር ለብሶ

“በጡር አለው” ተሰቅዞ፣

 “በክቡር ነው” ተወድሶ

ተሰጥቶ ነው ለሰማያት፣

የሚዘራው ምድር ታርሶ

“የሆድ አምላክ” ካለበቱ፣

 ከእኛው ሀገር ምግብ ነግሦ፡፡

*        *        *

የት ነው ያለህ የሆድ አምላክ?!

ላነገሡህ ምን አደረክ?!

ላመለኩህ መች አጠገብክ?!

ምዕመንህ ጠኔ ጥሎት፣ የሚበላው ተቸግሮ

በእርጥባን መኖር በቅቶት፣ ሀገር ላገር ተዟዙሮ

“የሆድ አምላክ” እውነት ካለህ፣

እስቲ ይጥገብ ለዘንድሮ?!?

____________

2003 ዓ.ም

ኄኖክ ስጦታው፣ ሀ-ሞት የግጥም መድበል

“የቱባ ክር ጫፎች” ~~ኄኖክ ስጦታው

“የቱባ ክር ጫፎች”

________

ጥምጣመ - ውሥብሥብ፣ ሕይወት እንደ ድውር፤

ጫፉን ለመያዝ ነው፣ የሰው ልጅ የሚጥር፡፡

የተጠቀለለው. . . መፈታት ሲጀምር

መልሰህ ጠቅለው፤ ተተብትቦ እዳይቀር፡፡

የለውም ጫፍ ብሎ፣ ቆርጦ የሚጀምር፣

አራት ጫፍ ያገኛል፣ ክሩን ሲተረትር፡፡

ጫፍ መያዝ በጥሶ፤ በጥሶ መቌጠር

ኢትዮጵያን አርጓታል፤ የብዙ ጫፍ ሀገር፡፡

ሞልቷታል እምዬ፤ አያልቅም ቢቆጠር፣

አያሌ ጫፍ ወራጅ፣ ዕልፍ ቆርጦ - ጀምር፣

ተብትቦ የሚተው፣ ደህነኛውን ድውር፤

ለመፍታት ሲነሳ፣ ጠቅልሎ ማይጀምር፡፡

____________

12/10/2004ዓ.ም

~~ኄኖክ ስጦታው፣ ሀ-ሞት የግጥም መድበል

የተዘጉ አንደበቶች ______(ኄኖክ ሥጦታው)

የተዘጉ አንደበቶች

______(ኄኖክ ሥጦታው)

1ኛው ቀን

ዓያት - ዓየችው

ዘጋት - ዘጋችው !

ቤቱ ገባ፤ ቤቷ ገባች

በሩን ዘጋ፤ በሯን ዘጋች!

መሸ ፤ ነጋ

2ኛው ቀን -

እሱም ወጣ፤ እሷም ወጣች

እሱም ዓያት፤ እሷም ዓየች

ኮራ...ኮራች፤

እንዳላያት፤ እንዳላየች

ሄደ...ሄደች፡፡

3ኛው ቀን-

4ኛው ቀን-

5ኛው ወር-

6ኛው ወር...

ለውጥ የለም፤ ለውጥ አለ፤

ምንም የለም፤ ምንም አለ!

በተዘጉ አንደበቶች፣

ሊግባቡበት የቀለለ

የቀየሱት መንገድ አለ፡፡

በዝምታ ሚግባቡበት...

ፈጥረው ነበር

አንድ ነገር

ለሌላ ሰው ’ማይነገር፡፡

_____________________

ኄኖክ ሥጦታው - "ሀ-ሞት" የግጥም መጽሐፍ

አርዝም አደንድን ______(ኄኖክ ሥጦታው)

አርዝም አደንድን

______(ኄኖክ ሥጦታው)

ስሜት ልጓ በጠሰ፤ አስማት ዋለ ለምንዝር

በአርዝም አደንድን ድግምት፣ አቅም ተሰዋ ለግትር፡፡

መሰዋቱ ባልከፋ፣ ለዚያችኛዋ (‹‹ቂንጥር››)

አስማት ስሜት ታቅፎ፣ ካሸነፈው ያስማት ቀመር

ወንድነቱን ክዷልና ፣ ቀድሞውንም ወንድ አልነበር፡፡

______________

23-08-2005ዓ.ም

ኄኖክ ሥጦታው - "ሀ-ሞት" የግጥም መጽሐፍ

የቆሻሻ ወደብ ______(ኄኖክ ሥጦታው)

የቆሻሻ ወደብ

______(ኄኖክ ሥጦታው)

የስልጣኔ ዝቅጥ መጣያ፣ የጥራጊያቸው ወደብ ነን፤

የጣሉትን የምንለቅም፣ ካልጣሉልን የምንለምን፤

ፈረስም ነን ለነዚሁ፣ እንዳሻቸው የሚያደርጉን፤

ካሻቸው የሚለጉሙ፣ ካሻቸውም የሚጋልቡን፤

ካሻቸው የሚጭኑ፤ ካሻቸውም የሚዋጉብን፡፡

የገደልም ማሚቶዎች ነን፤ የጮኹትን የምንደግም፤

በለኮሱት ስንቃጠል፤ በቃ ሲሉን የምንከስም!

በስማ በለው ተብትበውን፣ “በቁሳቸው” እንዳጨቁን፣

ስንዳክር ዳናው ጠፍቶን፣ እስከ መቼ እንዘልቃለን!?

ሲጋልቡን ስንጋለብ፣ የጫኑንን ስንሸከም፤

የጣሉትን ስንለቅም፣ የሚሉትን ስንደግም!

እንደ አራስ ልጅ በሰው ጀርባ

እስከ መቼስ እንዘልቃለን!?

እስከ መቼስ እንከርማለን!?

______________

መስከረም 2005ዓ.ም

ኄኖክ ሥጦታው - "ሀ-ሞት" የግጥም መጽሐፍ

አሸባሪው ማነው? --በኄኖክ ስጦታው

አሸባሪው ማነው?

በቀይዋ ብዕሬ፣ የከተብኩት ሁሉ፤

አንዴ ከኔ ወጥቷል፣ እስቲ ተቀበሉ።

እውነትን ሊናገር፣ አፉን የከፈተ፤

ንቅዘቶችን ነቅሶ፣ ድክመትን ያተተ፤

በዚህች ጉስቁል አገር፣ ምሣር በበዛባት፤

በሚቀጥለው ቀን፣ ለርሱ ወየውለት!!

ለምን!?

ፈራጅ ነው ዘራፊ፤ ተዘራፊው ሌባ

ትችት ያሳስራል፤ በማሸበር ደባ

የታል!?

"ነፃ አውጪው" የታል!?

ሆኗል ጨቋኝ መሪ

"ለምን" ባዩን ፈራጅ፤ "በሽብር ፈጣሪ"

ደፍሮ የሚናገር፣ ዘብጥያ ታሣሪ።

ማነው!?

ፀረ—ሠላም ማነው!? ማነውስ ነፃ አውጪ!?

አሸባሪ ማነው!? ማንኛው ነው ቀጪ!?

ወንጀለኛው ማነው!? ማነውስ ታሳሪ!?

ፀረ—ሠላም ከሣሽ፣ እራሱ መስካሪ፤

"ለምን" ባይ ተከሣሽ፣ ላገር ተቆርቋሪ!!

2004 ዓ. ም.

(ከ "ሀ-ሞት" የግጥም መጽሐፍ/ በኄኖክ ስጦታው)

ተጠየቁ ዳኞች! ~በ ኄኖክ ስጦታው —

ተጠየቁ ዳኞች!

  

~በ ኄኖክ ስጦታው —

ችሎት እንዴት ዋለ?!

          ማን ተፈረደበት?!

          ማንስ ተቀጠረ?!

ይህ ሁሉ እስረኛ ወኅኒ የታጎረ

በፍርዱ ረካ?! ወይስ ተማረረ?!

ተጠየቁ ዳኞች! መልሱልኝ እውነት….

የነገር ግራ ቀኝ፣ የምትመረምሩት

ግዜው ምን ያህል ነው?! ቀናት ወይስ ሳምንት?!

ዓመት ሁለት አመት?!

ሰምታችሁ ምትፈርዱት?!

ይግባኝ!

ይግባኝ!

ይግባኝ!

ይግባኝ ደረጃ አንድ፣ ይግባኝ ከፍተኛ

ይግባኝ ዐቃቤ ሕግ፣ ይግባኝ ሰሚ ዳኛ!

ተጠየቁ ዛሬ፣ መልሱልኝ እውነት

ግዜ አላችሁ ወይ ሰምታችሁ ለመፍረድ?!

ምን ያህሉ ሰው ነው ወኅኒ የተጣለ?!

ሰሚ ጆሮ አጥቶ ፍትህ ያልታደለ፡፡

ባላጠፋው ጥፋት በሀሰት ውንጀላ

ክርክር ረትቶት የአግቦ ፍተላ

“ይግባኝ!” ብሎ ሲጮኽ፣ “ልስማኽ” የማይሰኝ

ምን ያህል ነፍስ ነው፣ ወኅኒ ውስጥ የሚገኝ?!

ይግባኝ!

ይግባኝ!

ይግባኝ!

ይግባኝ ደረጃ አንድ፣ ይግባኝ ከፍተኛ

ይግባኝ ዐቃቤ ሕግ፣ ይግባኝ ሰሚ ዳኛ!

  

“ሀ -ሞት”  የግጥም መጽሐፍ

 —ኄኖክ ስጦታው —

ማነው…. ‘ምንትስ’? ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን

ማነው…. ‘ምንትስ’?

ያው መቸም እኔም እንደሰው

አንዳንዴ÷ አንዳንዴ ብቻ÷ ሕሊናዬን እውነት ሲያምረው

ሰብሰብ ብዬ እማስበው

“ቀድሞስ ቢሆን ለኔ ብጤ÷ ለኔ ብጤ የሔዋን ዘር

አዳሜ በኔ ላይ በቀር÷ ለኔ መስክሮ አይናገር”

ብዬ ከልቤ ስማከር

እኔው ከኔው ስከራከር

ተጨብጨ እማብላላው

ያው መቸም እኔም እንደሰው

የሐቅ ራብ ነፍሴን ሲያከው

ልቤ ልቤን ሲሞግተው….

“እውነትስ ምንትስ ማነው?”

እያለ ነው፡፡ …..